Ljósberi í myrkri ofbeldis

Sankta Lucia

Í dag, 13. desember, er messudagur heilagrar Lúsíu sem lifði á Sikiley undir lok þriðju aldar og lét að öllum líkindum lífið í ofsóknum Díokletíanusar árið 304. Í okkar heimshluta birtast Lúsíuminnin helst í sænskum þjóðháttum sem hafa að einhverju leyti skolast hingað á land en í kirkjuhefðinni er Lúsía verndardýrlingur blindra, veikra barna, bænda, vændiskvenna sem hafa snúið við blaðinu, glergerðarmanna, bílstjóra, hjúkrunarkvenna, klæðskera, vefara, ritara og fleiri.

Eins og aðrir dýrlingar er Lúsía fyrirmynd trúaðra í lífi sínu og trú, með því að standa gegn ríkjandi viðmiðum umhverfisins og veraldlegum kröfum. Lúsía er í myndlistinni gjarnan táknuð með augun sín á diski sem hún heldur á, því helgisagnir greina frá því þegar hún svipti sig sjóninni og fegurð augna sinna með því að rífa þau úr sér, til að sýna einhverjum vonbiðlinum að henni væri full alvara með því að varðveita trúarlega innblásinn meydóm sinn.

Samkvæmt gregóríönsku tímatali var 13. desember stysti dagur ársins og minni Lúsíu því samofið því magnaða náttúrulega mómenti þegar nóttin ríkir á norðurhveli jarðarinnar. Tenging hennar við ljósið er sterk og hefur talað til ljósþyrstra norðurlandabúa því annað tákn Lúsíu er olíulampinn sem hún heldur á, eins og hinar klóku meyjar sem biðu brúðgumans í dæmisögunni. Enda getum við litið á Lúsíu sem táknmynd sálarinnar – eða kirkjunnar – sem á aðventunni bíður komu Krists.

Lúsía er líka táknmynd fyrir örlög margra kvenna sem eru undir ákvarðanir og vald annarra settar. Hún er þolandi heimilisofbeldis og mansals eins og kynsystur hennar um allan heim enn þann dag í dag. Ofbeldi gegn konum er stór og svartur blettur á menningu okkar og því er við hæfi að staldra við einmitt á svartasta tíma ársins og horfast í augu við þær konur sem hafa lifað og dáið við kerfisbundna beitingu ofbeldis í skjóli fjölskyldutengsla eða hefða.

Koma ljóssins í heiminn sem aðventan vísar til hefur þeim mun meiri áhrif eftir því sem myrkrið er meira. Hjúpuð myrkri blindu og valdbeitingar heldur Lúsía uppi ljósi vonarinnar sem nær til hinna kúguðu og gleymdu – einnig þessa jólaföstu.

Pistillinn birtist fyrst á Trú.is. Myndina með pistlinum tók Bengt Nyman í Vaxholms Kyrka í desember á síðasta ári.

Aðventa og breytingastjórnun

Jólastjarna

Það er gott að enduruppgötva aðventuna og boðskap hennar með því að einfalda og hægja á. Orð Jesú í samkunduhúsinu (sem var eins konar kirkjuhús Gyðinganna) slá tóninn fyrir aðventuna og gefa henni merkingu hér og nú.

Andi Drottins er yfir mér
af því að hann hefur smurt mig.
Hann hefur sent mig til að flytja fátækum gleðilegan boðskap,
boða bandingjum lausn
og blindum sýn,
láta þjáða lausa
og kunngjöra náðarár Drottins.
Síðan lukti Jesús aftur bókinni, fékk hana þjóninum og settist niður en augu allra í samkundunni hvíldu á honum. Hann tók þá að tala til þeirra: „Í dag hefur ræst þessi ritning í áheyrn yðar.“ (Lk 4)

Jesús beinir sjónum þangað sem skórinn kreppir. Til hinna fátæku meðal okkar. Þangað sem skortur ríkir. Við skulum horfa þangað með honum. Af nógu er að taka. T.d. var mikið af dagskrá Rúv helguð fátækt í heiminum heilan dag í nýliðinni viku og þar kom margt áhugavert fram. Fátækt getur í okkar samhengi þýtt t.d. skort á menntun og heilbrigðisþjónstu og leitt til félagslegrar einangrunar.  Fátækt getur líka fylgt skömm sem eykur á umfang vandans. Sérfræðingar hafa bent á að það sé mjög erfitt að fá fólk til að tjá sig um eigin fátækt og deila reynslu sinni, því það sé svo mikil skömm að vera stimpluð fátæk. Þarna þarf samfélagið að taka höndum saman – og við getum látið aðventuna verða afl til breytinga.

Við viljum nota orðið búsáhaldaaðventa yfir þetta.  Að okkar mati tengist forskeytið búsáhalda- friðsamlegum mótmælum sem leiða til breytinga.  Búsáhaldaaðventan beinir sjónum okkar inn á við, til barnanna í kringum okkur, inn á heimilið, inn í eldhús, til þess sem vex og dafnar í nærumhverfinu okkar, til hins veika og smáa sem verður undir í kapphlaupinu um það sem er nýjast, dýrast, stærst og best.

Búsáhaldaaðventan er algáð og heldur vöku sinni gagnvart þeim sem standa höllum fæti en hún gleðst líka yfir góðra vina fundi og samveru sem skapar og byggir upp. En hún setur spurningamerki við eyðslu og dýrar skemmtanir, gervigleði og utanaðkomandi kröfur um efnisleg gæði.

Látum aðventuna verða afl til breytinga í okkar eigin lífi og í samfélaginu okkar. Tökum Jesús til fyrirmyndar.

Litabók aðventunnar

Aðventan er tími litanna. Við getum tengt marga liti við þennan tíma biðar og eftirvæntingar. Á vefsíðu kirkjunnar segir um aðventuna:

Litur hennar er fjólublár sem er litur iðrunarinnar. Fjólublátt er blandaður litur, samsettur af bláu, sem er táknlitur himinsins, og trúmennsku og sannleika, svörtu sem er litur sorgar og rauðu sem er litur kærleikans.

Við þetta má bæta einum lit sem er hvíti litur fyrsta sunnudags í aðventu. Fyrsti sunnudagurinn sker sig úr hinum sem hátíðisdagur með gleðiþema í kirkjunni. Liturinn sem tilheyrir honum er því hvíti litur fagnaðarins.

Hvaða litur einkennir aðventuna þína? Er það fjólublái iðrunarliturinn, svarti sorgarliturinn, blái himinliturinn – og Maríu meyjar -, hvíti litur fagnaðarins eða rauði litur kærleikans?

Við þurfum að taka allan litakassann fram á aðventunni því hún spannar breitt litróf. Alveg eins og lífið.

Ps. Smellið á myndina hér að ofan til að opna eintak sem má prenta og lita!